• View
• Edit
• History
• Print

Oppervlakte-aktieve Stoffen

Een overzicht van verschillende typen oppervlakte-aktieve stoffen.

‘Moleculen’ van oppervlakte-aktieve stoffen (OAS) zijn voor te stellen als deeltjes met een apolaire staart (hydrofobe) en een polaire (hydrofiele) kop. De kop kan wel of niet een elektrische lading hebben. De staart daarentegen, bestaat uit een lange koolwaterstofketen.

Er zijn vier hoofdtypen aan te geven:

1. anionogeen: de kop heeft een negatief lading
2. kationogeen: de kop heeft een positief lading
3. niet-ionogeen: neutraal molecuul (met dipoolkarakter)
4. amfoteer: er zowel een lokale positieve als een negatieve lading aanwezig

Toepassingen:

• Was- en reinigingsmiddelen: anionogeen en niet-anionogeen (zepen en detergentia) zijn de meest toegepaste typen
• Wasverzachters: kationogeen
• Amfoteer: schuimstabiliserende toevoegingen, die mild voor de huid zijn. Toegepast in handafwasmiddelen, shampoo’s en bad- en doucheschuim.

Anionogeen

Anionogene OAS zijn negatieve ionen van zouten, van organische zuren met lange ketens (carbonzuren, sulfonzuren en sulfaatesters).

R-(CO)-O^- (aq) + Na⁺ (aq) zouten van carbonzuren (zepen)

R-S(O₂)-O^- (aq) + Na⁺ (aq) sulfonaten, zouten van sulfonzuren (detergentia)

R-O-S(O₂)-O^- (aq) + Na⁺ (aq) zouten van sulfaatesters (detergentia)

Kationogeen

Kationogene OAS zijn gebaseerd op deeltjes met een viervoudige ammoniumverbinding. Deze is voor te stellen als een ammonium-ion NH₄⁺, waarvan alle H’s zijn vervangen door een koolstofhoudende groep. Eén of meer van deze koolstofhoudende groepen (R) kan een lange apolaire keten zijn.

Niet-ionogeen
De hydrofiele groep bestaat uit vijf tot vijftien etheenoxidegroepen: -CH₂-CH₂O-

De hydrofobe staart is een lange koolwaterstofketen (R)

R-O[CH₂-CH₂O]_n-H     (n=5–15)

Amfoteer

Deze OAS zijn afgeleid van de stof betaïne:
(CH₃)₃-N⁺-CH₂-COO^-

BRONNEN

• Shampoo; M.P. de Nijs; Chemische Feitelijkheden; KNCV, Samson Tjeenk Willink; 1992; 093–1
  
• id.:Oppervlakte-actieve stoffen; J. Ph. Groeneveld; 122–01